Türkçeİbnu’l-Kayyim rahimehullah Zâdu’l-Me’âd adlı kitabında,
Uhud savaşından çıkarılan birçok güzel hikmet ve sonuçtan
bahsetmiştir:
1- İtaat etmemenin, gevşeklik göstermenin ve çekişme
içine girmenin sonucunun kötü olduğunu ve başlarına gelenin
de sırf bu yüzden olduğunu bildirmesi. Nitekim Yüce
Allah şöyle buyurmuştur: “Allah, izniyle, onları (müşrikleri)
kırıp geçirdiğimiz sırada size olan vaadini gerçekleştirdi.
Nihâyet sevdiğiniz şeyi (zaferi) size gösterdikten sonra zaaf
gösterdiniz. (Peygamber’in verdiği) emir konusunda tartıştınız
ve emre karşı geldiniz. İçinizden dünyayı isteyenler de
vardı, âhireti isteyenler de. Sonra sizi denemek için onlardan
yüzünüzü çevirdi (kaçıp hezimete uğradınız. Buna rağmen)
sizi bağışladı…”(179)
2- Allah’ın peygamberleri ve onlara tâbi olan ümmetleri
hakkındaki hikmet ve sünnetinin bir defa lehlerine, bir defa
da aleyhlerine cereyan etmesidir. Ama nihâî sonuç lehlerine
olur. Çünkü devamlı onlar gelip gelseler, içlerine samimi
iman edenler de başkaları da girerler; doğru ve samimî olan
öbürlerinden ayırt edilemezdi.
(179) Al-i İmran, 152.
122 Kırk Oturumda Sevgili Peygamberimiz sallallâhu aleyhi ve sellem
3- Doğru ve samimî mü’minin yalancı münafıktan ayırt
edilmesi. Çünkü Bedir savaşında, Allah Müslümanları düşmanlarına
galip getirip şöhretleri etrafa yayılınca, aslında
İslâm’a girmeyen kimseler, görünüşte onlarla birlikte İslâm’a
girdiler. Allah’ın hikmeti, kullarına, mü’minlerle münafıkları
birbirinden ayırt edecek bir sıkıntıyı sebep kılmayı gerektirdi.
Münafıklar bu savaşta (Uhud’da) başlarını gösterdiler, içlerinde
gizlediklerini konuştular, mü’minler de böylece kendi
yurtlarında bazı düşmanlarının olduğunu öğrenip onlara
karşı önlem aldılar ve ihtiyatlı olmaya çalıştılar.
4- Allah’ın dost ve taraftarlarının iyi günde ve kötü günde,
sevdiklerinde ve sevmediklerinde, düşmana galip geldiklerinde
ve düşman kendilerine galip geldiğinde, kulluğun nasıl
olacağını öğrenmeleri. Sevdikleri ve sevmedikleri hususlarda
itaat edip, kulluğun gereğini yerine getirirlerse, Allah’ın
gerçek kulu olurlar.
5- Allah devamlı onlara yardım etse, onları her yerde
düşmanlarına galip getirse, onlara düşmanı yenme imkânını,
kâfirlere de devamlı yenilmeyi takdir etse azgınlaşır, gururlanıp
kibirlenirlerdi. Kulları ancak bolluk ve darlık, sıkıntı ve
rahatlık bir arada olunca yola getirir.
6- Allah onları yenilgi, kırılma ve hezimetle imtihan
edince, boyunlarını eğip durumu kabullendiler. Allah’ın verdiği
üstünlük ve yardımı hak ettiler.
7- Yüce Allah mü’min kullarına ikram yurdu olan cennette
öyle mevki ve dereceler hazırlamıştır ki kullar onlara
amelleri ile ulaşamazlar. Oraya ancak bela ve sıkıntılara sabKırk
Oturumda Sevgili Peygamberimiz 123 sallallâhu aleyhi ve sellem
retmekle ulaşılır. Allah da kullarını oralara ulaştıracak bela ve
imtihan sebeplerini vermiştir.
8- Nefisler devamlı iyi durumda olmaktan, muzaffer ve
zengin olmaktan dolayı, azgınlaşırlar ve geçici olan dünyaya
meylederler. Bu, nefisleri Allah’a ve âhiret yurduna giderken
ciddiyetten alıkoyan bir hastalıktır. Yüce Rab o nefislerin iyiliğini
isteyince, o hastalığın ilacı olarak bela ve imtihanı verir. O
bela ve imtihan, hastaya acı ilacı içiren ve hastalığı gidermek
için ağrı yapan damarları kesen doktor gibi olur.
9- Allah katında şehitlik, onun dostlarına verdiği en büyük
derecelerdendir. Şehitler, onun has ve yakın kullarıdır.
Sıddîklik derecesinden sonra, şehitlikten başka derece yoktur.
Bu dereceye ulaşmanın yolu da ancak düşmanı musallat
ederek ona götüren sebeplerin takdiriyle olur.
10- Yüce Allah düşmanlarını helak edip yok etmeyi isteyince,
onlara helak olup yok olmalarını gerektiren sebepleri
hazırlar. Kâfirlikten sonra azmaları, Allah’ın dostlarına aşırı
derecede eziyet etmeleri, onlarla savaşarak başlarına bela
kesilmeleri, bu sebeplerin en büyüklerindendir. Böylece,
Allah’ın dostları günah ve kusurlarından arınırlar, düşmanlarının
da, yok olma ve helak olma sebepleri artar.(180)
(180) Zâdu’l-Me>âd, III/218–222. Kısaltılarak.